Ana Sayfa Gündem 1 Haziran 2021 10 Görüntüleme

Yapımı bir buçuk asırdır bekleniyordu!

1880’de yapılan Aya Triada’nın yanına 141 yıl sonra bir kardeş mabet geldi. Nazım Hikmet’in Ağa Camii şiirinden 100 yıl sonra Taksim Camii’nin imali tamamlandı.

1 Taksim Meydanı yeni bir eser daha kazandı. Aya Triada Kilisesi’nin imali, Müslüman İstanbul toplumunun Osmanlı Devleti’nin dış dünyadaki prestij kaybını manevi alanda da hissetmesine sebep oldu. Birinci cami tartışması o vakit başladı. Yahya Kemal üzere klasik dönemi yeni jenerasyonlara büyük ustalıkla aktaran aydınlar da Ayasofya’dan Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii’ne uzanan İstanbul kenti siluetinin Beyoğlu’nda aksi anlayışta şekillenmesinden manen rahatsızlık duyuyordu.

19. yüzyılda İstanbul’un kent siluetinde yeni yapılar yükselmeye başladı. Batılılaşma ve yenileşmenin getirdiği hukuksal sistem ortamı, toplumsal ömrü hareketlendirdiği üzere mimari faaliyetleri de artırdı. Bu bağlamda yeni kurulan hastaneler, kışlalar, elçilik binaları, hanlar, oteller, bankalar ve fabrikalar yanında ıslahat sürecinin bir kesimi olarak ortaya çıkan okul binaları ve belediye dairesi üzere yeni kamu binaları İstanbul’un kamusal yerlerinde yükseldi.

Islahat ıslahatları öncesinde, mimari açıdan kiliseler kubbesiz, sade ve etrafına kapalı bir görünüme sahipti. Islahat periyodunun getirdiği eşitlik ve özgürlük ortamında kurulan kiliseler ise etrafa açık, kentin mimari siluetinde tezli, gösterişli yapılar olmak yanında estetik ve büyüklük açısından etrafına meydan okuyan karaktere de sahip olabiliyordu.

Osmanlı Devleti’nin tekrar yapılandığı ve savaşlar sebebiyle ağır iç ve dış göçe maruz kaldığı bu süreçte İstanbul’da çıkan yangınlar da kentteki yeni binaların üretimini artırdı. Yeni binalara ait yapılan yasal düzenlemeler ahşap materyal yerine taş gereç kullanmayı zarurî kılıyordu.

Yangınlar sonrası yapılan kent planlarında Avrupa kentlerinde olduğu üzere geniş cadde ve sokakların üretimi fırsat olarak görülüyordu. Böylece Taksim’den Haliç’e kadar uzanan sınır boyunca Avrupa şekli yapılanma süreci başlamıştı. Buradaki elçilikler, kiliseler, sinagoglar, okullar, hastaneler vb. binalarıyla Rum, Ermeni, Musevi ve Levanten azınlıklar bölgeye kozmopolit bir Avrupa kenti havası veriyordu. Kentin burjuvası olarak da görülen yabancı tüccarlar buraya farklı bir renk katıyordu. Böylece bölgedeki toplumsal ve ekonomik hayat da canlılık kazandı. Tabip ofisleri, eczaneler, saatçiler ve terziler üzere meslek sahipleri burada toplanmaya başladı. Tiyatro, restoran ve çeşitli mağazaları kapsayan kâgir konutlar yapılmaya başladı. İstiklal Caddesi’nde gayri-müslim nüfus yük kazanırken Türk nüfus ise Tophane ve Azapkapı semtlerinde ağırlaşmıştı.

ÖYKÜNME DEVRİ

İstanbul’da ulaşım imkan ve alternatiflerinin çoğalması Beyoğlu’nun cazibesini artırmıştır. Beyoğlu’nun mimari yapılarıyla ve demografik ögeleriyle yenilenmesi, cümbüş ve seyahat yerleriyle yeni işlevler kazanması, İstanbul’un klasik Müslüman nüfusunun kendi mahalleleriyle burayı kıyaslamasına neden olmuştur. Beyoğlu’nun yükselen sivil ve dini yapıtlarına bir formda öykünme başlamıştır.

Bu süreçte kurulan Aya Triada Kilisesi, Müslüman İstanbul toplumunun Osmanlı Devleti’nin dış dünyadaki prestij kaybını manevi alanda da hissetmesine sebep oldu. Yahya Kemal üzere klasik periyodu yeni jenerasyonlara büyük ustalıkla aktaran aydınlar da Beyoğlu’nda yaşayıp Ayasofya’dan Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii’ne uzanan İstanbul kenti siluetinin Beyoğlu’nda aksi anlayışta şekillenmesinden manen rahatsızlık duyuyordu.

MUHAFAZAKAR KENTİN ÇAĞDAŞI

Islahat Fermanı gayrimüslimlerin kilise yapma ve tamir işlerine resmen müsaade veren temel bir evraktır. Osmanlı Devleti’nin geniş coğrafyasında kilise imali ve tamirine ait uygulamada bilhassa gayri-müslim halkın ağır olarak yaşadığı yerlerde verilen müsaadeler ve gösterilen müsamahalar kelam konusu olmuştur. Bu bağlamda tekrar kurulan kilise ve kiliseyle ilgili binalar vardır. Yani Islahat Fermanı öncesindeki yasak teorik bazdadır. Islahat Fermanı ile birlikte teorik yasak da kalmıştır.

SİLUETTEKİ AYA TRİADA

Taksim Meydanı yakınında İstiklal Caddesi’nin başında eski Rum mezarlığının üzerine bir kilise inşa edilme teşebbüsü Tanzimat ıslahatları sonrasında oluşan yenileşme ortamında başladı. Kilise yeri ile inşa edilecek yapının planı tartışma konusu oldu.

Kentlerin mimari yapıları ve onların silueti egemenlik anlayışı, dünya görüşü ve devlet ideolojisi ile yakından ilgilidir. Kente siyasal ve ideolojik olarak hâkim olan ögeler, kentin maddi ve manevi kimliklerinin oluşmasına da bu perspektiften bakarlar. İnsanların ruhu olduğu üzere kentlerinden de ruhu olduğuna inanırlar. Kentin silueti o kentin ruhunu yansıtır. Kentte yükselen ve cazibe kaynağı olan yapıların pozisyonu ve görünümü çok kıymetlidir. Bu bakımdan yeni yapıların o kentte sahip olunan medeniyet anlayışına müdahale etmemesi ve meydan okuyacak şekilde olmamasına dikkat edilir. Yeni yapıların, kentin kutsal ve manevî istikametini sembolize etmesine değer verilir.

1860’larda ortaya çıkan yapılaşma hareketi İstanbul’un genişlemesi ve yapılarının çeşitlemesine yol açmıştır. Bu esnada ortaya çıkan dinî, toplumsal ve ekonomik rekabet kentin en çağdaş ve beğenilen yerlerinden biri olan Beyoğlu’nda da yaşanmıştır. Taksim Meydanı’nda görkemli ve kubbeli bir kilisenin inşa edilmesi o günkü şartlarda da bir meydan okuma anlayışını göstermektedir. O sırada içten içe sürdürülen tartışmanın taraflarından biri Ortodoks Rumlar iken onları kıskanan öteki azınlık din ve mezhep kümeleri yanında Müslüman çoğunluk da vardır. Başka azınlık mensupları Aya Triada’yı örnek alarak kendi kiliselerinin de bu ihtişama sahip olması gereği üzerinde dururken en yakın Müslüman mabedi olan Ağa Camii, onun yanında deve-pire mesabesindedir. Bu kilisenin yapılması İstiklal Caddesi’ndeki Ağa Camii’ni gölgede bırakmıştır. Müslüman kent sakinlerini ruhen yaralayan bu durum uzun mühlet duygusal seviyede kalmıştır. Kelam konusu periyodun iç ve dış şartlarının yeni bir camii üretimine imkân vermemesi anlaşılabilir nedenlerdir.

Her halükârda Taksim Meydanı’na bir cami yapma niyetini bu periyoda kadar geri götürmek mümkündür.

NAZIM’A O ŞİİRİ YAZDIRAN ORTAM

Her yenileşme süreci doğum sancısı mesabesinde his ve halleri barındırır.

Osmanlı Devleti 19. yüzyılda ıslahat yaparken Beyoğlu ve İstanbul yeni bir çehre kazanırken Aya Tria Ortodoks Kilisesi’nin imali sırasında ve sonrasında duygusal seviyede de olsa hüzün algısı vardır. İstiklal Caddesi’ndeki azınlık yerleri karşısında Ağa Camii’nin durumu Nazım Hikmet’i bile hüzünlendirmiştir.

Büyük Şair Ağa Camii’nin durumunu 1921’de şiirinde şu formda anlattı:

“Havsalam almıyordu bu dokunaklı halî evvel,

Ah, ey zavallı camî, senî bu türlü görünce”

Cumhuriyet ilan edilmeden Nazım Hikmet’in dizelerine yansıyan “İmansız muhitte yalnız kalmış cami” tabiri buraya yakışır ölçüde cami inşaa etme dileğinin şiire yansımasıdır.

ZAFER ANITI VE TAKSİM

1925 yılında imaline başlanan Taksim Anıtı Cumhuriyet devranında Taksim Meydanı’na verilen pahası gösterir. Bu anıt en görkemli anıt-heykellerden biri olarak bedellendirilmektedir. Anıtın bir tarafı Kurtuluş Savaşı’nı anlatırken öteki tarafında Cumhuriyet Türkiye’si yer alır. Bu anıt, meydanın tam ortasında değil de Aya Triada Kilisesi’nin yakınındadır.

Cumhuriyet’in birinci yılarındaki Taksim meydanı planlarında cami yok. Meydan çağdaş kimlik inşası açısından 1969’da hizmete giren AKM ile tekrar gündem oldu. Taksim meydanının bir ucunda Zafer Anıtı vardı, başka ucunda ise imali 29 Mayıs 1944’te başlayan AKM ile Cumhuriyet Türkiye’sinin tiyatro, konser, opera ve bale alanındaki vizyonu sergilendi.

PROJESİ DP İLE CANLANDI

Öteki taraftan bölgedeki cami muhtaçlığı açık idi. Şişli’den Tünel’e kadar uzanan çizgi boyunca yalnızca Ağa Camii’nin bulunması bölgeye cami yapmak isteyen hayırseverleri harekete geçirmişti. Gerçekten, kelam konusu gereksinime karşılık olarak Şişli Camii için birinci adımlar CHP iktidarı vaktinde 1944’de atıldı. Bu bağlamda Taksim’de camii gereksinimini karşılayacak adımlar daha sonra gündeme geldi.

Taksim Camii konusundaki birinci önemli yaklaşım Menderes periyodunda oldu. Şişli Camii’nin 1949’da tamamlanıp ibadete açılması CHP vaktinin başarısı olarak görülüyordu. DP bölümü başlar başlamaz Taksim Camii’nin gündeme gelmesine Şişli Camii’nin imalindeki süreç tesir etmiştir. Lakin 27 Mayıs darbesi ile Menderes evresindeki teşebbüsler sonuçsuz kaldı.

1965 yılında Başbakan Süleyman Demirel bu hususta DP’nin devamı olduğu argümanını kuvvetlendiren adımlardan biri olarak Taksim Camii konusunda önemli bir adım attı. Bakanlar Heyeti’nden Taksim’deki Ziraat Bankası ve Hazine’ye ilişkin arazinin cami yapılmak koşuluyla Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne satılması kararı Demirel sayesinde çıktı. Bakanlar Heyeti’nin tahsis ettiği alanda camii üretim mühleti 10 yıldı. Böylelikle cami için arsa, proje ve yasal imkanlar ortaya kondu. Bu kere de proje birçok problemde olduğu üzere bürokratik pürüzlerle karşılaştı. İstanbul’un CHP’li belediye lideri Ahmet İsvan projeyi mahkemeye taşıdı. Mahkeme arsa tahsisi kararını durdurma tarafında karar verince moral kaybı yaşayan proje sahipleri vazgeçmeden yollarına devam kararı aldı. Bu bağlamda 1966 yılında bölgedeki cami muhtaçlığını karşılamak için Maksem’in ardında bir mescit imalini sağladılar.

Öbür taraftan 12 Mart 1971’de Demirel Hükümeti askeri muhtıra sonucu düştü. Muhtıra zamanının ve bürokratik manilerin yaşandığı süreçte 1965’teki Bakanlar Konseyi tahsisinin 10 yıllık müddeti 1975 yılında doldu.

ECEVİT DE ONAYLADI

Milliyetçi Cephe hükümetleri kurulduğu sırada 13 Mayıs 1977’de cami projesi hükümet ortaklarının ortak icra amacındaydı. Bu maksadı imza altına alan üç başkanın de Taksim Camii’nde hissesi vardır. Yani Erbakan, Türkeş ve Demirel’in hissesi vardır. Hatta Ecevit’in de hissesi vardır. Çünkü, 21 Haziran 1977’de kurulan Bülent Ecevit Başbakanlığındaki hükümet vaktinde Anıtlar Konseyi da camii projesini onaylamıştı.

Lakin projeyi mahkemeye taşıyan CHP kanadında Ahmet İsvan’ın yerine seçilen Aytekin Kotil de camii için arazi satışını onaylamadı. Böylelikle proje yeni bir maniyle karşılaştı. Ecevit’in Başbakanlığı 5 Mayıs 1980’de sona erince tekrar Başbakan olan Demirel proje lehinde yine harekete geçti. Projedeki Ziraat Bankası yerinin cami yapılması emeliyle Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından satın alınması için bir Bakanlar Heyeti Kararı aldı. Lakin 12 Eylül darbesi projeyi durdurdu. Camii yeri otoparka çevrildi. Turgut Özal 80’li yıllarda camii imali için bir vakıf kurdu. Lakin bu teşebbüsten de sonuç çıkmadı. 1994 yılında Recep Tayyip Erdoğan’ın İBB Lideri olması ile Taksim Camii bir kere daha gündeme geldi. 1996 yılında Erbakan’ın Başbakanlığında kurulan Refahyol Hükümeti ile proje hayata geçecek fikri hakim oldu. Temel atma etabına gelindiği sırada 28 Şubat 1997 MGK kararları ile bu planlar da rafa kaldırıldı.

Taksim Camii 2012 yılına kadar bir daha Türkiye gündemine gelmedi. 2013 yılında Başbakan Erdoğan Taksim’e bir cami imali için harekete geçtiklerini açıkladığında yeni bir vakıf ve yeni bir takım işi üstlendi.

ERDOĞAN’A NASİP OLDU

19 Ocak 2017’de İstanbul 2 Numaralı Kültür varlıklarını Muhafaza Şurası’nın onayına kadar ise bu bahiste çeşitli çalışmalar yapıldı. Planlama sürecinde Merhum Mimar Ahmet Vefik Alp dahil çok sayıda ünlü mimar katkı verdi. 17 Şubat 2017’de Taksim Camii’nin temeli atıldı. 1880’de yapılan Aya Triada’nın yanına 141 yıl sonra bir kardeş mabet geldi. Nazım Hikmet’in Ağa Camii şiirinden 100 yıl sonra Taksim Camii’nin imali tamamlandı. Taksim Meydanı yeni bir eser daha kazandı. Taksim Meydanı üzerinden yapılan tartışmalar bitmeyecek görünse de kente ve meydana yeni bir paha daha katılmış oldu.

Haber7

| Eryaman Diş |
deneme bonusu www.ocianews.com cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halıs cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami halısı cami avizesi cami avizesi cami süpürgesi cami süpürgesi Ataşehir escort Anadolu yakası escort Bostancı escort ümraniye escort Maltepe escort Kartal escort ankara escort bakırköy escort ataköy escort şirinevler escort bahçeşehir escort escort istanbul muğla escort
hack forum gaziantep escort gaziantep escort bedava hesaplar deneme bonusu deneme bonusu veren siteler bahis siteleri Canlı Maç izle bonus veren bahis siteleri taraftarium24 Selçuksports Canlı Maç izle Manavgat Escort deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler deneme bonusu veren siteler